Καλόκαστρο –χωριό–μνημείο με βυζαντινό κάστρο και μαρτυρική πλατεία
Το Καλόκαστρο, το παλιό Σαρτικλί, είναι από τα χωριά που δεν τα προσπερνάς. Ακόμα κι αν είναι μικρό, κουβαλάει πάνω του βαρύ όνομα και βαριά ιστορία. Πήρε το όνομά του από το βυζαντινό κάστρο που υψώνεται πάνω απ’ τον οικισμό – «καλό κάστρο», σαν να το ξεχώρισαν οι άνθρωποι από παλιά ως φρούριο δυνατό και ευλογημένο.
Χτισμένο στη νότιο πλευρά του Δήμου Ηράκλειας, κοντά στον Στρυμόνα και με θέα προς την πεδιάδα, είναι ένας τόπος που ζει ανάμεσα σε τρεις εποχές: την αρχαία, τη νεότερη και τη σύγχρονη.
Χωριό–τόπος μνήμης
Στις 28 Σεπτεμβρίου 1941, στην καρδιά της βουλγαρικής κατοχής, δέκα κάτοικοι εκτελέστηκαν στην πλατεία, σε αντίποινα για αντάρτικη δράση. Από τότε, η πλατεία δεν είναι απλώς σημείο συνάντησης: είναι ιερός τόπος. Κάθε χρόνο τελείται επιμνημόσυνη δέηση, γίνονται εκδηλώσεις, και η μνήμη του ’41 παραμένει ζωντανή μέσα από τις αφηγήσεις των παλαιοτέρων που βίωσαν την τραγωδία.
Λίγο πιο πέρα, στον κάμπο κοντά στον Στρυμόνα, βρίσκεται και το Βρετανικό Στρατιωτικό Κοιμητήριο Στρυμόνα – ένα ακόμη κομμάτι της ιστορίας του 20ού αιώνα. Εκεί αναπαύονται Βρετανοί και σύμμαχοι στρατιώτες, κυρίως του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα λευκά, φροντισμένα μνήματα ευθυγραμμίζονται σιωπηλά πάνω από τη γη της Μακεδονίας, με επιγραφές στα αγγλικά και σύμβολα των ταγμάτων τους. Είναι ένας τόπος λιτός, συγκινητικός, που θυμίζει πως αυτός ο κάμπος είδε στρατούς, πολέμους και θυσίες νέων σε ξένο τόπο.
Έτσι, γύρω από το Καλόκαστρο υφαίνεται ένα πυκνό δίχτυ μνήμης , που το συνθέτουν οι παλιές οχυρώσεις στο λόφο ,το συμμαχικό νεκροταφείο και η μαρτυρική πλατεία.
Το κάστρο στον λόφο Ασσάρ
Πάνω απ’ το χωριό, ο λόφος Ασσάρ – πιθανή παραφθορά του “Hisar”, δηλαδή κάστρο – φιλοξενεί ερείπια μιας σημαντικής αρχαίας οχυρωμένης πόλης. Εκεί έχουν βρεθεί επιγραφές, νομίσματα, ειδώλια, κεραμικά από κλασικούς, ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους.
Οι μελετητές πιστεύουν πως εδώ βρισκόταν η αρχαία Ευπορία, γνωστή από τον Πτολεμαίο και τα ρωμαϊκά οδοιπορικά. Το όνομα ταιριάζει με τη θέση: κοντά σε εύκολο πέρασμα του Στρυμόνα – εύ-πορος, δηλαδή «εύκολο πέρασμα». Ο τόπος λειτουργούσε σαν κλειδί για τη διάβαση προς τη βόρεια πεδιάδα.
Για τον ταξιδιώτη – τι να κάνεις
Αν βάλεις το Καλόκαστρο στη διαδρομή σου, αξίζει να το δεις σαν μια ημερήσια εμπειρία μνήμης και τοπίου:
Στάση στο μνημείο της εκτέλεσης (1941): Λίγα λεπτά σιωπής στην πλατεία, ένα «αιωνία η μνήμη», κι αφήνεις τον τόπο να σου μιλήσει με την σιωπή του.
Επίσκεψη στο Βρετανικό Κοιμητήριο Στρυμώνα: Κατηφορίζοντας προς τον κάμπο, κάνε στάση στο Στρατιωτικό Νεκροταφείο. Οι λευκές στήλες, τα ονόματα νέων από μακρινές χώρες, η φροντισμένη ησυχία του χώρου, δημιουργούν ένα κλίμα ιδιαίτερης συγκίνησης. Είναι μια διαφορετική όψη της Ιστορίας, που σπάνια τη σκεφτόμαστε όταν μιλάμε για τον Μακεδονικό χώρο.
Ανάβαση προς το κάστρο: Φόρα καλό παπούτσι, πάρε νερό και προτίμησε πρωί ή απόγευμα – όχι μεσημέρι Αυγούστου. Η ανάβαση δεν είναι αλπική, αλλά θέλει λίγη προσοχή. Πάνω, θα νιώσεις ότι πατάς σε πέτρες που σηκώνουν πάνω τους αιώνες.
Καφές ή ποτό στο χωριό: Κάθισε στην πλατεία. Αν σταθείς τυχερός, κάποιος παλιός θα σου μιλήσει για το ’41, για τα χρόνια της φτώχειας, για το πώς ήταν «παλιά στο κάστρο». Αυτές οι αφηγήσεις αξίζουν όσο ένα ολόκληρο ιστορικό βιβλίο.
